ग्रामीण भागात प्रेमविवाहांचे वारे

सामाजिक बदलाच्या लाटेत ‘संतुलित दृष्टिकोनाची’ गरज

उरण (विठ्ठल ममताबादे) :- ​शहरी भागापाठोपाठ आता ग्रामीण भागातही ‘लव्ह मॅरेज’ अर्थात प्रेमविवाहांचे प्रमाण वेगाने वाढत असून, जिल्हाभरातील ग्रामीण संस्कृतीत एक मोठे सामाजिक परिवर्तन पाहायला मिळत आहे. ज्या समाजात एकेकाळी प्रेमविवाह करणे हा गुन्हा किंवा कुटुंबासाठी कलंक मानला जात असे, त्याच समाजात आज हे विवाह हळूहळू स्वीकारले जात आहेत. बदलाची ही गती इतकी तीव्र आहे की, गेल्या पाच वर्षांत अनेक गावांमध्ये अशा विवाहांचे प्रमाण दुपटीहून अधिक वाढल्याचे स्थानिक जाणकार आणि ज्येष्ठांकडून सांगण्यात येत आहे. या बदलामागे अनेक महत्त्वाची कारणे असून, प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील युवक-युवतींचे शिक्षणासाठी शहरांकडे होणारे स्थलांतर, महाविद्यालयीन जीवनातील मोकळे वातावरण आणि मोबाईलसह सोशल मीडियामुळे सुलभ झालेला संवाद यामुळे ओळखींचे जाळे विस्तारले आहे. विशेषतः मोबाईल हा या परिवर्तनातील ‘टर्निंग पॉइंट’ ठरला असून, प्रेमविवाह आता केवळ दोन व्यक्तींचा वैयक्तिक निर्णय न राहता ग्रामीण समाजात समता आणि स्वातंत्र्याच्या दिशेने पडलेले एक पाऊल मानले जात आहे. यामुळे विविध जाती-धर्मांतील तरुण एकत्र येत असून पारंपरिक सामाजिक भिंतीही हळूहळू विरघळताना दिसत आहेत.

​मात्र, या सामाजिक बदलासोबतच काही गंभीर आव्हाने आणि दुष्परिणामही समोर येत आहेत. तंत्रज्ञानाच्या अतिवापरामुळे चुकीच्या नात्यांमध्ये अडकण्याचे प्रकार वाढले असून, अल्पवयीन मुला-मुलींचे पळून जाणे, सारासार विचार न करता घेतलेले तडकाफडकी निर्णय आणि आर्थिक स्थैर्याचा अभाव यामुळे अनेक कुटुंबांमध्ये टोकाचा तणाव निर्माण होत आहे. अनेकदा ही प्रकरणे न्यायालय आणि पोलीस ठाण्यांपर्यंत पोहोचत असून, यामुळे रक्ताच्या नात्यांमध्ये कायमची दरी निर्माण होत असल्याचे चित्र आहे. काही संवेदनशील प्रकरणांमध्ये जातीय तणाव निर्माण झाल्याच्या घटनाही समोर आल्या आहेत. एकंदरीत पाहता, ग्रामीण भागातील ही वाढती प्रेमविवाह संस्कृती म्हणजे बदलत्या काळाची आणि तरुण पिढीच्या वैचारिक स्वातंत्र्याची निशाणी असली, तरी या प्रवाहाकडे अत्यंत गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. हे परिवर्तन स्वीकारताना समाजाने आणि तरुणाईने केवळ भावनेच्या भरात न वाहवता एक संतुलित दृष्टिकोन ठेवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून या बदलाचे सामाजिक आणि कौटुंबिक दुष्परिणाम टाळता येतील.